Veelgestelde vragen

Tijdens seismisch onderzoek (vibroseismiek) maakt de veldploeg gebruik van een zogenaamde PPV-sensor die ter plekke bij de gevel wordt neergelegd als het vibroseis voertuig geluidgolven gaat opwekken. Een medewerker staat bij de sensor en houdt die in de gaten, zodat de opgewekte geluidsgolven/ trillingen niet boven de toegestane norm komen. Als de waarde die de PPV-sensor meet, dichtbij de maximale waarde komt wordt het opwekken van de geluidsgolven direct gestaakt. Vervolgens wordt er door het vibroseis voertuig een lagere frequentie ingezet.

Voorafgaand aan seismisch onderzoek doet SCAN diverse testen bij onder andere kwetsbare gebouwen, kademuren, tramlijnen en diverse type verbuizingen.

Hieronder staan negen kaartjes waarop is te zien waar het seismisch onderzoek in de Metropoolregio Amsterdam, per gemeente, in het najaar van 2025 plaatsvond. Het ging om de gemeentes: Amstelveen, Amsterdam, De Ronde Venen, Diemen, Gooise Meren, Haarlemmermeer, Ouder-Amstel, Stichtse Vecht en Wijdemeren.

Gemeente Amstelveen

Gemeente Amsterdam

Gemeente De Ronde Venen

Gemeente Diemen

Gemeente Gooise Meren

Gemeente Haarlemmermeer

Gemeente Ouder-Amstel

Gemeente Stichtse Vecht

Gemeente Wijdemeren

Een aardwarmte-productielocatie is een plek waar warmte uit de diepe ondergrond (aardwarmte) wordt gewonnen en via een warmtewisselaar beschikbaar wordt gemaakt voor gebruik, zoals voor het verwarmen van woningen, kantoren of glastuinbouw.

Hoe werkt het?
Op zo’n locatie worden meestal twee putten geboord, ook wel een doublet genoemd. Een doublet bestaat uit:
– een productieput – hiermee wordt warm water opgepompt uit een diepe aardlaag.
– een injectieput – nadat de warmte via een warmtewisselaar aan het warmtenet is afgegeven, wordt het afgekoelde water terug de ondergrond in gepompt, waar het van nature weer opwarmt.

Wat gebeurt er op de productielocatie?
– Warmtewinning uit warm grondwater (vaak op 1 tot 4 km diepte).
– Warmteoverdracht aan een lokaal of regionaal warmtenet.
– Monitoring van o.a. temperatuur, druk en veiligheid.

Deze aardwarmte-productielocatie ‘Haagse Aardwarmte Leyweg‘ levert via bestaande warmtenetten warmte aan woningen en bedrijven in Den Haag-Zuidwest. Kijk virtueel mee in de productielocatie van Haagse Aardwarmte, waar warm water van 2 km diepte, bovengronds wordt gebruikt.

Kijk voor meer informatie over aardwarmte op Milieu Centraal en Geothermie Nederland.

Airgun seismiek is seismisch onderzoek in het water. Daarbij wordt samengeperste lucht in het water losgelaten op ongeveer 2 meter onder het wateroppervlak. De geluidsgolf gaat via het water de ondergrond in, waar die weerkaatst op de verschillende aardlagen. Er is een doffe plof te horen en in het water kunnen luchtbubbels ontstaan.

Lees meer over twee andere technieken van seismisch onderzoek: schotgatseismiek en vibroseismiek.

Vibroseismiek wordt gebruikt op land, in de gebouwde omgeving. Vibroseis voertuigen sturen geluidsgolven de ondergrond in. Deze voertuigen lijken qua formaat en uiterlijk op een vuilniswagen (er zijn verschillende maten vibroseis voertuigen) en hebben onderaan, op straatniveau, een trilplaat die geluidsgolven opwekt. Als het voertuig geluidsgolven de ondergrond in stuurt is er flink wat geluid te horen. Het kan zijn dat omwonenden daar wakker van worden. Tegelijkertijd voelt dit als het voorbijrijden van een tram of zware vrachtwagen die over een drempel rijdt. De trillingen zijn voelbaar in de directe omgeving van het voertuig, maar kunnen ook verderop voelbaar zijn. Hoe sterk de trillingen zijn, hangt af van de ondergrond en plaatselijke omstandigheden.

SCAN maakt gebruikt van vibroseismiek in de gebouwde omgeving (wanneer er dichte bebouwing is) en er niet met schotgatseismiek gewerkt kan worden.

Zie hieronder een videofragment van een vibroseis voertuig in actie.

Lees meer over twee andere technieken van seismisch onderzoek: schotgatseismiek en airgunseismiek.

Schotgatseismiek wordt gebruikt op land en ondiep water. Het onderzoek start met werkzaamheden die worden uitgevoerd door landmeters (specialisten in de landmeetkunde). Zij doen het voorbereidende werk. Vervolgens boort een landbouwtractor met daarop een kleine boorinstallatie (zie de foto hieronder), gaten met een doorsnede van acht centimeter van 10 tot 40 meter diep. Tussen die gaten bevindt zich een afstand van 40 tot 100 meter. In de gaten wordt een seismische lading geplaatst die vervolgens wordt afgedicht met klei. Geofoons (grondmicrofoons) worden in de grond, aan het aardoppervlak, geplaatst. Daarna worden één voor één de seismische ladingen ontstoken. Geluidsgolven worden daardoor de ondergrond ingestuurd en kaatsen terug op de onderliggende aardlagen. De geofoons vangen vervolgens de teruggekaatste geluidsgolven op aan het aardoppervlak. Aan het oppervlak is een zware doffe plof te horen. Ook zijn trillingen voelbaar. Hoe sterk de trillingen zijn, hangt af van de ondergrond en plaatselijke omstandigheden.

Lees meer over twee andere technieken van seismisch onderzoek: vibroseismiek en airgunseismiek.

Een geofoon is een grondmicrofoon (zie onderstaande foto’s) die wordt gebruikt bij de uitvoering van seismisch onderzoek. Dit kleine wit-oranje meetkastje detecteert geluidsgolven of trillingen in de ondergrond om zo de structuur van de ondergrond (aardlagen) in kaart te brengen. Deze registreert zowel het signaal waar we geïnteresseerd in zijn als omgevingsruis, zoals voorbijrijdende trams, bussen en auto’s. Maar ook pompen, gemalen en generatoren. Dit apparaatje is ongevaarlijk en registreert geen gesprekken of bewegingen van mensen of dieren.

Hoe werkt dit precies?
Een geofoon bevat een chip die zeer gevoelig is voor vibraties. Als de grond trilt wordt de vibratie omgezet in een elektrisch signaal. Dit signaal geeft informatie over de snelheid, kracht en richting van de trillingen.

Laat geofoons ongestoord hun werk doen
Tijdens seismisch onderzoek staan een grote hoeveelheid geofoons in het gras, op de stoep of in het veld. Daar verzamelen ze waardevolle onderzoeksdata. Ziet u geofoons liggen? Laat die daar dan alstublieft liggen. Als het onderzoek is afgelopen worden ze netjes opgeruimd, er blijft niets achter.

Door middel van seismisch onderzoek wordt met geluidsgolven de diepe ondergrond in beeld gebracht. Die geluidsgolven worden op of net onder het maaiveld opgewekt. De weerkaatsing van de geluidsgolven op de onderliggende aardlagen geeft inzicht in de opbouw van de verschillende aardlagen en op welke diepte die liggen. De weerkaatste geluidsgolven worden opgevangen met grondmicrofoons (geofoons) aan het aardoppervlak.

3D (driedimensionaal) seismisch onderzoek is een uitgebreidere vorm van seismisch onderzoek. Bij deze vorm van onderzoek wordt de diepe ondergrond vanuit verschillende richtingen in beeld gebracht, waardoor uiteindelijk een driedimensionaal plaatje van de ondergrond en de aardlagen ontstaat. Het onderzoeksgebied bestaat vaak uit een denkbeeldige vierkant of rechthoek waarbinnen grondmicrofoons haaks op de bronlijnen worden geplaatst. Zo’n gebied heeft vaak een oppervlakte van enkele tientallen tot honderden vierkante kilometers en beslaan daarmee al snel meerdere gemeenten. Het 3D onderzoek legt als het ware een denkbeeldige raster over het onderzoeksgebied (zie onderstaande afbeelding).

Als we de vergelijking met een taart maken, dan is 3D onderzoek te omschrijven als het doorsnijden van een taart in meerdere stukken. In de stukken taart zijn goed de verschillende lagen te zien. Er is bijvoorbeeld te zien in welk stuk taart een dikkere of juist dunnere laag aanwezig is.

Seismisch onderzoek brengt de ondergrond, 4 tot 6 km diep, in beeld. Bij seismisch onderzoek worden geluidsgolven de grond ingestuurd. De onderliggende structuren en aardlagen kaatsen de geluidsgolven terug, waarna geofoons (grondmicrofoons) de signalen aan het aardoppervlak opvangen. De drie meest voorkomende technieken om geluidsgolven op te wekken zijn: schotgatseismiek, vibroseismiek en airgunseismiek.

Ga voor meer informatie, de toelichting van de technieken en een video naar de pagina Wat is seismisch onderzoek?

Schotgatseismiek

Als er in uw omgeving seismisch onderzoek (type schotgatseismiek) wordt uitgevoerd kunt u verschillende dingen opmerken. In eerste instantie verkennen landmeters (specialisten in de landmeetkunde) het gebied om te kijken of er op de onderzoekslijn obstakels aanwezig zijn, zoals dijken, natuurgebieden of zaken in de grond waar rekening mee gehouden moet worden.

Vervolgens gaat de boorploeg het veld in. Zij rijden met een landbouwtractor, met daarop een kleine boorinstallatie, langs de onderzoekslijn en boren iedere 40 tot 100 meter een gat van 8 cm in diameter op 10 tot 40 meter diepte. In het gat wordt een kleine seismische lading achtergelaten die wordt afgedekt met zwelklei. De volgende ploeg medewerkers plaatst aan het aardoppervlak geofoons (grondmicrofoons).

Bij het ontsteken van seismische ladingen zijn aan het oppervlak zware doffe ploffen te horen. Ook zijn trillingen voelbaar. Hoe sterk de trillingen zijn, hangt af van de ondergrond en plaatselijke omstandigheden. Dit gebeurt over het algemeen in de avond omdat er dan minder omgevingsgeluid is, en hoe stiller de omgeving hoe beter de onderzoeksresultaten.

Als laatste stap worden de geofoons weer opgehaald uit het onderzoeksgebied.

Vibroseismiek

Als er in uw omgeving seismisch onderzoek (type vibroseismiek) wordt uitgevoerd kunt u verschillende dingen opmerken. In eerste instantie verkennen landmeters (specialisten in de landmeetkunde) het gebied om te bepalen wat geschikte punten zijn waar het vibroseis voertuig geluidsgolven de ondergrond in kan sturen. De volgende ploeg medewerkers plaatst aan het aardoppervlak geofoons (grondmicrofoons).

Als het voertuig geluidsgolven de ondergrond in stuurt is er flink wat geluid te horen. Het kan zijn dat omwonenden daar wakker van worden. Tegelijkertijd voelt dit als het voorbijrijden van een tram of zware vrachtwagen die over een drempel rijdt. De trillingen zijn voelbaar in de directe omgeving van het voertuig, maar kunnen ook verderop voelbaar zijn. Hoe sterk de trillingen zijn, hangt af van de ondergrond en plaatselijke omstandigheden.

De werkzaamheden vinden plaats in de avond en nacht. Dan is er namelijk minder omgevingsgeluid en hoe stiller de omgeving, hoe beter de onderzoeksresultaten. Het voertuig heeft max. 15 minuten nodig (in smalle straten in combinatie met verkeersobstakels) om precies op het meetpunt te parkeren, maar doorgaans gaat dit veel sneller. Het opwekken van de geluidsgolven duurt vervolgens 1 minuut per meetpunt. Daarna rijdt het voertuig naar het volgende punt, 20 meter verderop in de straat, en herhaalt het proces zich.

Als laatste stap worden de geofoons weer opgehaald uit het onderzoeksgebied.

Seismisch onderzoek heeft minimale impact op de natuur. In het gebied worden vooraf de natuurwaarden nauwkeurig onderzocht. In kwetsbare gebieden begeleidt een ecoloog en/ of de terreinbeheerder het onderzoek. Daar waar nodig worden tijdens het broedseizoen aanvullende maatregelen getroffen. Of het broedseizoen wordt geheel vermeden door het onderzoek op een ander moment uit te voeren.

SCAN informeert de direct omwonenden en andere belanghebbenden voorafgaand aan het seismisch onderzoek. Direct omwonenden ontvangen een brief en in de lokale media worden berichten geplaatst. De betreffende gemeenten worden door SCAN al vroegtijdig geïnformeerd en beslissen zelf of en wanneer er wordt gecommuniceerd via de communicatiekanalen van de gemeente.

De geluidsgolven die de geofoons (grondmicrofoons) opvangen en registreren worden omgezet in bestanden. Die bestanden worden onbewerkte data genoemd. Deze bestanden worden vervolgens verwerkt tot het eindproduct: een seismische sectie. In een seismische sectie is de ondergrond in herkenbare, geologische structuren in beeld gebracht. Dit wordt bewerkte seismische data genoemd.

Ter voorbereiding op het onderzoek wordt een KLIC-melding gedaan (KLIC staat voor Kabels en Leidingen Informatie Centrum). Het Kadaster deelt vervolgens gegevens om de kabels en leidingen van een locatie in te zien. Ook wordt aan de grondeigenaren gevraagd naar de aanwezigheid van kabels en leidingen die misschien niet in KLIC staan. Op basis van deze informatie worden de activiteiten op veilige afstand uitgevoerd.

Seismisch onderzoek wordt al decennia lang veilig en succesvol toegepast in Nederland. In de jaren 70 en 80 vooral in het kader van olie- en gaswinning. Daarom is er al veel bekend over de ondergrond in de omgeving van Rotterdam, Den Haag, Noord-Holland, Friesland, Groningen en Drenthe.

Nee, er is geen relatie tussen seismisch onderzoek en aardbevingen. Natuurlijke aardbevingen ontstaan door het oprekken, samendrukken en langs elkaar heen bewegen van de aardkorst of aardlagen. Dit gebeurt op grote dieptes in de ondergrond. Seismisch onderzoek is een non-invasieve techniek waarbij aan het oppervlak geluidsgolven worden opgewekt en er niet in de diepe ondergrond gewerkt wordt. De opgewekte geluidsgolven zijn niet sterk genoeg om aardbevingen te veroorzaken.

De gebieden waar seismisch onderzoek plaatsvindt zijn overdag vaak rumoerig, bijvoorbeeld door het verkeer. In de avonduren en in de nacht is er minder omgevingsgeluid en hoe stiller de omgeving, hoe hoger de kwaliteit van het onderzoek.

Mocht er schade ontstaan, dan zal een onafhankelijke expert de oorzaak en omvang van de schade beoordelen. Mocht de schade inderdaad zijn ontstaan als gevolg van het seismisch onderzoek, dan vergoedt of herstelt EBN deze. De kans op schade met een grote impact is zeer klein en EBN doet er alles aan om schade te voorkomen.

EBN is aansprakelijk voor fysieke schade als gevolg van het seismisch onderzoek uitgevoerd door SCAN. Dat betekent dat EBN de schade herstelt of de kosten van het herstel betaalt. Uitgangspunt hierbij is dat de schademelding zo snel, zorgvuldig en transparant mogelijk wordt afgehandeld. Daarom is er een schadeprotocol inclusief schadeformulier om een melding te kunnen doen.

Meer informatie over de klachtenprocedure inclusief het klachtenformulier kunt u vinden op Klachtenformulier seismisch onderzoek – SCAN aardwarmte

Een seismische lading is een kleine lading springstof (een ontplofbare stof) die speciaal voor seismisch onderzoek ontwikkelt is om geluidsgolven op te wekken.

Smart Seismic Solution (S³) en Rossingh Geophysics voeren seismisch onderzoek uit in opdracht van SCAN. Deze bedrijven zijn gespecialiseerd in seismisch onderzoek.