Menu
veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen

Hieronder hebben we de antwoorden voor u verzameld op de meest gestelde vragen. Staat uw vraag er niet bij? Neem dan contact op.

Filter veelgestelde vragen
resultaten
Wat is SCAN?

Het SCAN programma voert onderzoek uit in de Nederlandse ondergrond om in beeld te brengen waar we de beste kansen hebben om aardwarmte te benutten. SCAN kijkt met name naar gebieden waar nog relatief weinig ondergrond informatie beschikbaar is.

Wat is aardwarmte?

In de ondergrond is water aanwezig in (doorlatende) gesteentelagen. Met iedere kilometer die je in Nederland de diepte in gaat, stijgt de temperatuur ongeveer 30 ̊C. Op twee tot drie kilometer diepte vinden we dus water van wel 60 tot 90 ̊C.

Dit water kan worden opgepomp de warmte kan eruit worden gehaald voor het verwarmen van biijvoorbeeld huizen, gebouwen en kassen. Het afgekoelde water gaat terug de ondergrond in waar het van nature weer opwarmt.

Waarom is SCAN nodig?

Aardwarmte kan een grote rol hebben in de energietransitie. De ondergrond moet hier echter geschikt voor zijn. In delen van Nederland is veel kennis van de ondergrond. Er zijn echter ook gebieden waar nog maar weinig gegevens beschikbaar zijn. Zonder deze kennis is het moeilijk om te investeren in een aardwarmteproject.

Binnen het SCAN-programma worden gegevens verzameld die nodig zijn om met meer nauwkeurigheid in te schatten waar de ondergrond in Nederland geschikt is voor aardwarmtewinning. Door het beschikbaar stellen van data en het zo verkleinen van de onzekerheid kan het opstarten van projecten worden versneld.

Wat wordt er binnen het SCAN programma gedaan?

SCAN bestaat uit de volgende onderdelen:

  • Het verzamelen van informatie uit nieuw seismisch veld-onderzoek
  • Het herbewerken van bestaande seismische data met nieuwe technieken
  • Het verwerven van nieuwe data van de ondergrond door onderzoeksboringen

Hebben we in Nederland ervaring met aardwarmte?

Aardwarmte wordt in Nederland sinds 2006 toegepast, voornamelijk in de tuinbouwsector waar de warmte wordt gebruikt voor het verwarmen van de kassen.

Hoe ziet een SCAN-boring eruit?

Voor de boring zal een terrein worden aangelegd waarop een boortoren wordt opgebouwd. Gedurende de boring zullen metingen en testen worden uitgevoerd. De locatie zal niet dienen voor de productie van aardwarmte. Na afloop wordt het terrein weer in zijn originele staat teruggebracht. Voor meer informatie een flyer en een video bekijk de pagina SCAN-boringen.

Hoe ziet een SCAN boorlocatie eruit?

Bekijk de timelapse video van de locatie in Amstelland waar eind 2023 een onderzoeksboring plaatsvond.

 

Wat is het verschil tussen geothermie en aardwarmte?

Er is geen verschil tussen ‘geothermie’ en ‘aardwarmte’. Geothermie is de wetenschappelijke benaming voor aardwarmte.

Waarom zijn de SCAN boringen nodig?

Seismisch onderzoek geeft een goed beeld van de aanwezigheid, het verloop en de diepte van mogelijk interessante lagen voor de winning van aardwarmte. Om ook iets te kunnen zeggen over de doorlatendheid en temperatuur, en daarmee de hoeveelheid warmte die de ondergrond kan leveren, zijn ook boringen nodig.

Waarom gaat de geplande onderzoeksboring in het zoekgebied Haarlem-Amsterdam West niet door?

Het SCAN onderzoek in het zoekgebied Haarlem-Amsterdam West richtte zich voornamelijk op de Vlieland-zandsteenlaag. Deze laag werd verwacht en ook aangetroffen tijdens de onderzoeksboring in Amstelland. SCAN wilde deze laag graag ook bekijken in het zoekgebied Haarlem-Amsterdam West omdat de verwachting was dat deze laag hier aanzienlijk dikker en ook anders ontwikkeld kon zijn dan in het zoekgebied Amstelland.

Om dit verder te onderzoeken zijn in het najaar van 2023 twee aanvullende seismische lijnen uitgevoerd in het zoekgebied Haarlem-Amsterdam-West. De eerste resultaten van deze lijnen zijn in december 2023 beschikbaar gekomen. Toen was ook de Amstelland-boring inmiddels afgerond. Daar is met succes veel nieuwe informatie verzameld over de Vlieland-zandsteenlaag die ook relevant is voor het zoekgebied Haarlem-Amsterdam West.

De nieuw verzamelde seismische lijnen uit het zoekgebied Haarlem-Amsterdam West zijn geïnterpreteerd en daarbij is ook de nieuwe informatie van de Amstelland-boring meegenomen. Op basis hiervan heeft SCAN geconcludeerd dat er met de informatie uit de nieuwe lijnen en uit de boring Amstelland al zoveel geleerd is dat een boring in het zoekgebied Haarlem-Amsterdam West geen relevante nieuwe inzichten meer op zou leveren over de potentie van aardwarmte van dit gebied.

Kan er sprake zijn van geluidsoverlast bij de SCAN boringen?

Er zijn wettelijke normen voor de maximaal toegestane geluidsniveaus waaraan voldaan zal worden. Gemiddelde geluidsniveaus zullen in de orde grootte van een normaal gesprek zijn op een afstand van ongeveer 300 meter.

Hoe wordt een locatie voor een SCAN onderzoeksboring opgeruimd en hersteld?

Na het onderzoek worden de boortoren, alle materialen en de cabines voor het personeel en het geologisch onderzoek  afgebroken en afgevoerd. Dan wordt er een zogenoemde: ‘environmental plug’ geplaatst in het boorgat. Dit betekent dat de put wordt gevuld met cement en wordt afgesneden tot 3 meter onder het maaiveld. Dit zorgt ervoor dat de put veilig en netjes wordt afgesloten en afgedekt.

Daarna wordt ook de folie, die was aangebracht om de onderliggende bodem te beschermen, schoongemaakt en verwijderd. Dan kan er worden gestart met het cultuurtechnisch herstel. Dat wil zeggen dat de locatie weer gereed gemaakt wordt voor de functie die deze voorheen had. In sommige gevallen kunnen de gewassen pas weer worden ingezaaid wanneer daarvoor het juiste seizoen aanbreekt.

Welke maatregelen worden er genomen om een boring veilig uit te voeren?

Bij het uitvoeren van de boringen wordt zorgvuldig onderzocht welke maatregelen nodig zijn om deze veilig en verantwoord uit te voeren. Hier hoort onderzoek van de ondergrond bij. Er wordt voldaan aan de wettelijke eisen die worden gecontroleerd door Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) 

Hoe wordt er tijdens een SCAN-boring rekening gehouden met het verkeer?

Transport voor een boring zal voornamelijk plaatsvinden met behulp van vrachtwagens. Tijdens het aanleggen van de locatie, het opbouwen van de boortoren en aan het eind van het project het afbouwen van de boortoren zal er een verkeerspiek zijn met meerdere vrachtwagens per dag voor een periode van enkele dagen. Tijdens de booractiviteiten zal het verkeer beperkt blijven tot enkele vrachtwagens per dag.

Transportbewegingen vinden plaats tussen 7:00 en 19:00, tenzij dit redelijkerwijs niet mogelijk is. Er zal een specifiek verkeersplan worden opgesteld waarin zoveel mogelijk rekening gehouden wordt met omwonenden en mede weggebruikers, bijvoorbeeld door het inzetten van verkeersregelaars bij het kruisen van fietspaden of het om laten rijden van vrachtverkeer om eventuele smalle wegen te ontlasten.

Hoe worden belanghebbenden, zoals omwonenden, betrokken tijdens een SCAN-boring?

Eerst heeft SCAN een aantal zoekgebieden aangewezen. Binnen deze gebieden werd verder gezocht naar geschikte locaties. In elk zoekgebied zijn één of meerdere inloopbijeenkomsten georganiseerd.

Voordat een locatie in een zoekgebied wordt bepaald wordt er contact gezocht met stakeholders in die gebieden. Het gaat daarbij zowel om eigenaren als omwonenden of gebruikers van het gebied. Wanneer er een locatie gekozen is organiseert SCAN ook een inloopbijeenkomst voor omwonenden.

Is er een risico voor het drinkwater bij een SCAN-boring?

Tijdens het boren zal de boorvloeistof met het boorgruis een beschermende laag langs de boorgatwand vormen. Deze laag biedt bescherming tegen uitwisseling van tijdens de boring gebruikte vloeistoffen met de ondergrond. De put wordt overal afgewerkt door een stalen verbuizing in het boorgat te plaatsen waarna de ruimte tussen de verbuizing en het boorgat opgevuld wordt met cement.

Tijdens het verzamelen van de data zal de put op meerdere momenten worden getest en dan wordt ook de permanente barrière naar de omliggende lagen bevestigd. Na het boren en het verzamelen van de data zal de boorlocatie volledig worden afgesloten en opgeruimd. De onderliggende barrières blijven.

Koelt de aarde niet te veel af door het winnen van aardwarmte?

Aardwarmte is een hernieuwbare bron omdat de aarde voortdurend nieuwe warmte maakt door natuurlijke processen. Aardwarmte zoals dat Nederland wordt en zal worden toegepast maakt gebruik van ten minste twee putten.

Bovengronds bevinden de ingangen zich dicht bij elkaar maar ondergronds zijn de uiteindes van deze putten ongeveer een kilometer van elkaar verwijderd in dezelfde waterdoorlatende laag. Het opgepompte water wordt afgekoeld via een andere put teruggepompt in de laag. Langzaam stroomt het afgekoelde water dan weer richting de productieput en warmt het van nature weer op.

Wordt er voor de SCAN boringen gebruik gemaakt van fracken?

Fracking technieken zoals die toegepast worden in de schalie-olie en schalie-gas industrie zullen niet toegepast worden bij de SCAN-boringen.

Hoe worden de zoekgebieden en locaties voor de SCAN boringen gekozen?

Bij het bepalen van de zoekgebieden is gebruik gemaakt van alle beschikbare publieke data, inclusief alle SCAN resultaten. Daarnaast is er ook samenwerking met operators en (aspirant-) vergunninghouders gezocht om te borgen dat eventuele nog niet gepubliceerde inzichten mee worden genomen in het selectie proces.

Bij het selecteren van de locaties voor de SCAN boringen wordt er gekeken naar zowel de bovengrondse warmtevraag als naar de ondergrond. De bedoeling van deze boringen is om data te verzamelen die de ontwikkeling van aardwarmteprojecten zal versnellen. De (tijdelijke) locatie moet echter ook bovengronds goed passen.

Hoe werkt aardwarmtewinning?

Diep in de Nederlandse ondergrond is warm water aanwezig dat onder andere is opgeslagen in (poreuze) zand- en kalksteenlagen. Bij een aardwarmte project horen (minimaal) twee putten. De eerste put pompt het warme water omhoog. Een warmtewisselaar haalt de warmte eruit zodat we deze kunnen gebruiken.

Het afgekoelde water gaat via de andere put weer terug in de grond, in dezelfde diepe aardlaag. Bovengronds staan deze putten enkele meters uit elkaar maar de uiteindes van deze putten bevinden zich ondergronds op maximaal 2 kilometer afstand van elkaar. Geleidelijk warmt het water dat van het ene uiteinde naar het andere stroomt in de aarde weer op. De gewonnen warmte stroomt via een warmtenetwerk van buizen naar woningen, gebouwen, industrie en kassen.

Wat is het verschil tussen bodemenergie en aardwarmte?

Ondieper dan 500 meter spreken we (in Nederland) van bodemenergie. Vaak worden deze systemen aangelegd om één woning van warmte te voorzien in combinatie met een warmtepomp.

Tussen 500 en 4.000 meter spreken we (in Nederland) van aardwarmte of geothermie. Met deze warmte kunnen delen van een stad worden verwarmd middels een warmtenet.

Vanaf 4.000 meter spreken we (in Nederland) over ultradiepe geothermie, oftewel ultra diepe aardwarmte. Dit type aardwarmte wordt in Nederland (nog) niet toegepast maar kan mogelijk worden ingezet voor (licht) industriële processen waarvoor warmte nodig is.

Wat is het nut van de mogelijkheden onderzoeken om aardwarmte te winnen?

Aardwarmte, ook wel geothermie genoemd, is een bewezen bron van duurzame energie die al in delen van Nederland succesvol wordt toegepast. Aardwarmte kan op een duurzame manier voorzien in een aanzienlijk deel van behoefte aan warmte. Bij een duurzame energievoorziening is aardwarmte een belangrijke energiebron, een bron die niet afhankelijk is van weer, wind of het seizoen.

Waar kunnen we aardwarmte voor gebruiken?

Op dit moment gebruiken we in Nederland nog veel aardgas voor industriële processen en om huizen en kantoren te verwarmen. De Nederlandse overheid wil dit warmtegebruik verduurzamen. Als onderdeel van de energietransitie ziet de overheid kansen voor het toepassen van aardwarmte in huizen, kantoren, kassen, zwembaden, etc. en voor bepaalde industrie.

Wanneer is de ondergrond geschikt voor aardwarmtewinning?

Voor aardwarmtewinning is het belangrijk dat het water dat zich in een aardlaag bevindt  daar doorheen kan stromen. Ook is het belangrijk wat de samenstelling en de temperatuur is van het daar aanwezige water. Hoe de Nederlandse ondergrond eruitziet, verschilt van plek tot plek. Daarom is onderzoek nodig.

Wat is een ‘wetenschappelijke’ boring?

De term wetenschappelijke boring wordt gebruikt in de mijnbouwwet om aan te geven dat het bij de boring gaat om alleen het verzamelen van wetenschappelijke data of om een boring die valt onder overheidsbeleid. De SCAN-boringen vallen officieel in deze tweede categorie omdat ze worden uitgevoerd als onderdeel van het overheidsbeleid.  

Het is ook een wetenschappelijke boring omdat het hier alleen gaat om het verzamelen van data. Bij de SCAN-boringen wordt materiaal uit het boorgat onderzocht en worden er metingen uitgevoerd in het boorgat zelf. De SCAN-boringen zijn, net als het seismisch onderzoek, bedoeld om data te verzamelen en zo de toepassing van aardwarmte in Nederland te versnellen. 

Wat is seismisch onderzoek?

Bij seismisch onderzoek worden geluidsgolven de grond ingestuurd. De onderliggende structuren en aardlagen kaatsen de golven terug, waarna geofoons (een soort grondmicrofoons) de signalen aan het aardoppervlak opvangen.

De reistijd van de geluidsgolven levert een schat aan gegevens op. Daarmee kunnen we – tot wel 6 km diep – een  beeld schetsen van de ondergrond. Voor meer informatie, een flyer en een video bekijk de pagina Wat is seismisch onderzoek?.

Wat kunt u merken van seismisch onderzoek?

Als er in uw omgeving (aanvullend) seismisch onderzoek wordt uitgevoerd kunt u verschillende dingen in de omgeving opmerken. In eerste instantie verkennen landmeters het gebied om te kijken of er op de onderzoekslijn obstakels aanwezig zijn, zoals dijken, natuurgebieden of zaken in de grond waar rekening mee gehouden moet worden.

Vervolgens gaat de boorploeg het veld in. Zij rijden met kleine tractoren voorzien van een kleine boorinstallatie langs de lijn en boren iedere 40 tot 100 meter een gat van 8 cm in diameter. In het gat wordt een kleine seismische lading achtergelaten afgedekt met zwelklei.

De volgende ploeg medewerkers plaatsen geofoons (grondmicrofoons) langs de lijn. Met de seismische ladingen wordt vervolgens een geluidsgolf gecreëerd. Hierbij kunt u een doffe plof horen of lichte trillingen waarnemen. Als laatste worden de piketpalen en geofoons weer opgehaald uit het onderzoeksgebied.

Wordt de natuur verstoord door het SCAN onderzoek?

Het onderzoek heeft minimale impact. In het gebied waar onderzoek wordt gedaan, worden ook de natuurwaarden nauwkeurig onderzocht. In kwetsbare gebieden begeleidt een ecoloog en/of de terreinbeheerder het onderzoek. Daar waar nodig worden nodig worden tijdens het broedseizoen eveneens aanvullende maatregelen getroffen.

Waar wordt SCAN uitgevoerd?

SCAN richt zich op gebieden waar mogelijk kansen zijn voor aardwarmtewinning en nog onvoldoende gegevens van de ondergrond beschikbaar zijn. Op basis van deze ‘witte vlekken’ zijn onderzoeksgebieden bepaald. Bekijk de gebieden op de pagina waar doen we onderzoek?.

Hoe weet ik SCAN een onderzoek uitvoert in mijn omgeving?

SCAN informeert (samen met betrokken gemeenten) bewoners voorafgaand aan en tijdens het onderzoek. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het huis-aan-huisblad in die regio, inloopbijeenkomsten, de website van de gemeente en als u in de directe omgeving van het onderzoek woont, dan krijgt u ook een brief.

Wat wordt er met de uitkomsten van SCAN gedaan?

De data uit SCAN wordt direct publiek gemaakt via de TNO website www.nlog.nl  en geeft inzicht in de opbouw en structuren van de aardlagen in de diepe ondergrond. Door de opbouw van de ondergrond beter in beeld te brengen via SCAN draagt het programma bij aan het mogelijk sneller tot uitvoering kunnen brengen van aardwarmteprojecten.

De gepubliceerde gegevens stellen belanghebbenden zoals als geothermie bedrijven, overheden en onderzoeksinstituten in staat om een inschatting te maken van het potentieel van aardwarmte. Vanuit SCAN worden geen vervolgstappen uitgevoerd zoals het interpreteren van data.

.

Wat is het verschil tussen bewerkte en onbewerkte seismische data?

De geluidsgolven die de geofoons opvangen en registreren worden omgezet in bestanden, die vergelijkbaar zijn met MP3 formaat voor muziek. Dit wordt onbewerkte data (of field data) genoemd. Deze bestanden worden vervolgens verschillende keren verwerkt om te komen tot het eindproduct: een seismogram. Dit wordt bewerkte data genoemd.

Het proces om van onbewerkte data naar een seismogram te komen wordt processing (of: bewerken) genoemd. In een seismogram is de ondergrond in herkenbare, geologische structuren in beeld gebracht.

Wie voeren het SCAN-programma uit?

SCAN wordt uitgevoerd door TNO en Energie Beheer Nederland (EBN). Deze organisaties hebben ruime ervaring met projecten in de ondergrond. De voorwaarden veiligheid en betrouwbaarheid staan voorop in de uitvoering van het programma. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is subsidieverstrekker van het project.

Hoe weten we waar alle ondergrondse leidingen liggen voordat er geboord wordt?

In de voorbereiding van de lijnen wordt een KLIC-melding gedaan, waarmee ondergrondse kabels worden gelokaliseerd. Daarnaast wordt ook bij perceeleigenaren gevraagd naar de aanwezigheid en kabels en leidingen in hun percelen. Op basis van deze gegevens worden de booractiviteiten op veilige afstand van kabels en leidingen gepland.

Welke instanties geven de vergunningen af voor de uitvoering van het SCAN onderzoek??

Voor het opwekken van de geluidsgolven met gebruik van kleine ladingen ontplofbare stoffen geeft het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), namens de minister van Economische Zaken en Klimaat, de benodigde vergunningen af en houdt toezicht op de werkzaamheden. Mogelijk zijn er ook lokaal ontheffingen nodig.

Is er ervaring met seismisch onderzoek in Nederland?

Seismisch onderzoek wordt al decennia veilig en succesvol toegepast in Nederland. In de jaren 70 en 80 vooral in het kader van olie- en gaswinning. Daarom is er al veel bekend over de ondergrond in Nederland in de omgeving van Rotterdam/Den Haag, Noord-Holland en de drie noordelijke provincies.

Kunnen de schotgaten voor seismisch onderzoek aardbevingen opwekken?

Nee, dat is niet mogelijk. De schotgaten voor het doen van seismisch onderzoek gaan tot enkele tientallen meters diep (maximaal 40 meter) en de hoeveelheid geluid die er bij het af laten gaan van een schotgat vrijkomt is klein. Zo hoor je er aan het aardoppervlak –op enkele tientallen meters van ontsteking- niet meer van dan een doffe plof.

Natuurlijke aardbevingen vinden in Nederland plaats door het oprekken van de aardkorst. Dat gaat schoksgewijs en zo’n schok noemen we een aardbeving. Het KNMI meet op welke diepten deze schokken plaatsvinden, en uit die metingen blijkt dat dat op vele kilometers diepte is. De schotgaten zitten daar niet bij in de buurt. Gezien de kleine hoeveelheid geluid die vrijkomt en de grote afstand tussen schotgat en de diepten waarop aardbevingen plaatsvinden is het niet mogelijk dat schotgaten een aardbeving opwekken.

Waarom wordt het seismisch onderzoek soms in de avonduren gedaan?

Het gebied rondom een onderzoekslijn kan rumoerig zijn (bijvoorbeeld door verkeer). Om een goede meting te doen, is het belangrijk dat er zo min mogelijk omgevingsgeluiden zijn. Het seismisch onderzoek vindt daarom soms plaats in de avond tussen ongeveer 19 en uiterlijk 23 uur. Soms kiezen we ook voor de zaterdag.

Is er kans op schade bij seismisch onderzoek?

Mocht er, onverhoopt, schade ontstaan (zoals rijsporen op het veld), dan zal een onafhankelijke expert de oorzaak en omvang van de schade beoordelen. Mocht de schade inderdaad zijn ontstaan als gevolg van het seismisch onderzoek, dan vergoedt of herstelt EBN deze. De kansop schade met een grote impact is zeer klein en EBN doet er alles aan elke vorm van schade te voorkomen.

Is er een schadeprotocol?

EBN is aansprakelijk voor fysieke schade als gevolg van seismisch onderzoek voor zover dit aan haar valt toe te rekenen. Dat betekent dat EBN ervoor moet zorgen dat de schade wordt hersteld en/of dat EBN daarvan de kosten betaalt. Uitgangspunt hierbij is dat schademeldingen zo snel, zorgvuldig en transparant mogelijk worden afgewikkeld. Daarom is een schadeprotocol opgesteld met een schadeformulier om melding te kunnen doen.

Waar vind ik het schadeformulier?

Het schadeformulier is te vinden op www.scanaardwarmte.nl/schadeformulier/

Ik heb een klacht, waar kan ik terecht?

Meer informatie over de klachtenprocedure en het formulier kunt u vinden op https://scanaardwarmte.nl/klachtenformulier. U kunt uw vraag of klacht ook mailen naar: info@scanaardwarmte.nl.

Contactformulier

Naam(Vereist)
Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.